نقشه ذهنی چیست؟

نقشه ذهنی چیست؟

نقشه ذهنی چیست؟

تونی بوزان در کتاب نقشه بندی ذهنی، نقشه ذهنی را روشی برای ذخیره سازی، مرتب سازی و اولویت بندی اطلاعت معرفی می کند که بر روی کاغذ صورت می گیرد و از کلمات و تصاویر کلیدی خاص استفاده می کند.

جایگزینی نقشه ذهنی

همه ما در طول دوران تحصیل در مدرسه و در دانشگاه افرادی را مشاهده کرده ایم  که هنگام تدریس معلم یا استاد مربوطه، چشم به دهان استاد دوخته بودند که مبادا کلمه ای را جا بگذارند و هر صحبتی  توسط استاد انجام می شد را به صورت کامل یادداشت می کردند.

عموما روش هایی که برای این نوع یادداشت برداری استفاده می شد شامل نوشتن جملات کامل، کلمات، تحلیل، اعداد و معمولا همه و همه با یک رنگ و به صورت یکنواخت نوشته می شد. این نوع یادداشت برداری معمولی و سنتی معایبی دارد که با هم تعدادی را مرور می کنیم.

 گرایش به نقشه ذهنی

شخصی را در نظر بگیرید که به علت آگاهی نداشتن از روش های مطالعه درست، در کلاس درس همیشه نگران این است که تک تک جملات استاد را یادداشت کند و هیچ کلمه ای را جا نگذارد مطمئنا چنین شخصی بعد از کلاس متوجه موضوع کلی بحث نشده و در طول کلاس هم از تمرکز کافی برخوردار نبوده و صرفا یک سری جمله را یادداشت کرده و این فرد که با چنین دقتی مشغول جزئیات بوده نمی تواند جزئیات را به هم ربط دهد و رابطه معناداری بین آنها به وجود آورد و از فهم موضوع اصلی جا می ماند.

پس نخستین عیب روش های یادداشت برداری سنتی این است که جریان کلی بحث به واسطه جزئیات به فراموشی سپرده می شود.

دومین مسئله ای که وجود دارد این هست که با استفاده از این روش حجم یادداشت ها آنقدر زیاد می شود که برای مرور مجدد لازم هست دانش آموز وقت زیادی را بگذارد و سبب می شود از این مسئله سر باز زند و به همین خاطر هست که اکثر افراد یادداشت های خودشان را به ندرت برای بار دوم مطالعه می کنند.

کلمات کلیدی در نقشه ذهنی

یادداشت برداری صحیح باید به گونه ای باشد که در کمترین زمان بتوان بیشترین محتوا را برداشت کرد و این کار نیازمند این هست که تا جای ممکن حجم کلمات و جملات را کم کنیم و از کلماتی استفاده کنیم که بار معنایی زیادی را برای ما داشته باشند، که به این کلمات کلمات کلیدی می گویند.

کلمات کلیدی باید به گونه ای باشند که با دیدن آن ها معنی کلمه رها شود. در واقع کلمه کلیدی باید به گونه ای باشد که تصاویر خاصی را برای شما تداعی کند و باعث یادآوری و بازآوری آن مفهوم برای شما باشد. نکته مهمی که باید به آن اشاره شود این هست که کلمات کلیدی باید طبع میل شما باشند نه شخص دیگری، پس بهتر است خیلی نگران رسمی بودن آن کلمات نباشید.

نقشه ذهنی تفکر جدید یادداشت برداری

در نقشه ذهنی هدف ما این هست که از هر دو نیم کره چپ و راست مغزمان به صورت همزمان استفاده کنیم تا عملکردمان بهتر شود. به همین خاطر مهارت های مربوط به حافظه، تجزیه و تحلیل ها، اعداد و کلمات از نیم کره چپ مغز و تصاویر، رنگ،ریتم، خیال بافی از نیم کره راست مغز همگی در تهیه نقشه ذهنی به کار گرفته می شوند.

در تهیه نقشه ذهنی بر خلاف یادداشت های معمولی که به صورت جملات یا فهرستی مطالب را یادداشت می کردیم ابتدا تصویری مربوط به بحث مربوطه را در مرکز صفحه قرار می دهیم سپس با استفاده از انشعاب هایی که از این تصویر گرفته می شود بحث را گسترش می دهیم و برای این کار از کلمات کلیدی استفاده می کنیم.

برای رسم یک نقشه ذهنی باید اصول زیر را رعایت کرد:

  • قرار دادن تصویر رنگی در مرکز صفحه
  • موضوعات اصلی از مرکز منشعب شوند
  • موضوعات اصلی بحث باید نسبت به موضوعات فردی با سایز بزرگتری نوشته شوند
  • هر خط در نقشه ذهنی باید دارای یک کلمه باشد
  • کلمات باید همیشه روی سطرها نوشته شوند
  • خطوط باید به هم متصل باشند دلیل این اتصال هم پیوستگی موضوعات به هم می باشد
  • تمام سعی خود را انجام دهید که از تصاویر استفاده کنید زیرا تصاویر بار معنایی بالایی دارند.

در شکل زیر نمونه نقشه ذهنی مربوط به یکی از محصولات سایت (محصول صوتی هفت راز رتبه های برتر) برای شما قرار داده شده است.

نقشه ذهنی

روش نقشه ذهنی در کشورهای پیشرفته، سال هاست برای کاربرد های مختلفی مثل خلاصه برداری، سخنرانی، بارش فکری مورد استفاده قرار می گیرد. اما از سال ۱۹۹۶ تونی بوزان با انتشار کتاب The Mind Map Book و همینطور انتشار مقالاتی در این زمینه مبحث نقشه ذهنی را فراگیر کرد.

به طور معمول گفته می شود که مباحثی مثل حروف، اعداد، خطوط، منطق و تحلیل به نیم کره چپ مغز ما و مباحثی مثل ریتم، تصاویر و اشکال، رنگ، تصورات و خیال بافی ها به نیم کره راست ما بر می گردد بر این مبنا وقتی ما داریم از موسیقی استفاده می کنیم نیم کره راست ما فعال هست و زمانی که محاسبات ریاضی انجام می دهیم نیم کره چپ ما فعال می شود.

اما این تحقیقات سال ۱۹۶۰ مطرح شده و امروزه مقالات زیادی این مبحث رو رد کرده و ادعا دارند که هر دو نیم کره مغز با هم کار می کنند و اگر از فعالیت هایی استفاده کنیم که هر دو نیم کره مغز مارا درگیر کنند یادگیری ما ۵ برابر می شود. برای همین در نقشه ذهنی از متن هایی با رنگ های مختلف استفاده می شود. در واقع به جای استفاده از روش های منسوخ یادداشت برداری از روش نقشه ذهنی استفاده می شود که کارایی مغز ما را چند برابر می کند و نگهداری مطالب را در حافظه تقویت می کند.

برنامه ریزی درسی
مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *